بهداشت دهان و دندان در نوزادان و کودکان

تمیز نمودن دندان‌های کودک را از همان ابتدای پیدایش آن‌ها در دهان باید شروع کرد. در ابتدا این کار را می‌توان با پیچیدن یک تکه گاز استریل به دور انگشت نشانه و مالیدن آن به لثه و دندان‌های کودک انجام داد. بعد از سن ۵/۲ سالگی که همه‌ی دندان‌های شیری روییدند باید از مسواک استفاده کرد که این کار ابتدا به‌وسیله‌ی والدین انجام می‌شود. البته باید از دومین سال زدگی، کودک را با مسواک آشنا نمود. والدین باید کودک را تا سن شش سالگی در مسواک زدن یاری کنند و یا بر کار وی نظارت داشته باشند که برای این کار ابتدا دندان‌های کودک به‌وسیله‌ی والدین مسواک می‌شود و سپس کودک مسواک زدن را تمرین می‌کند و یا این که کودک ابتدا دندان‌ها را مسواک می‌زند  سپس والدین مسواک زدن وی را کامل می‌کنند.

کودک می‌تواند صبح‌ها بدون نظارت والدین این کار را انجام دهد و شب‌ها مسواک زدن توسط والدین انجام شود. برای کودکانی که خمیر دندان را قورت می‌دهند، بهتر است از خمیردندان استفاده نشود و یا این که از خمیر دندان بدون فلوراید استفاده گردد؛ زیرا کودک با خوردن خمیر دندان دچار تهوع شده و ممکن است سبب واکنش منفی وی گردیده و در برابر مسواک زدن مقاومت نشان دهد. در سنی که کودک بتواند خمیر دندان را به‌طور کامل از دهان خارج کند، استفاده از خمیر دندان‌های فلورایده بلامانع خواهد بود. برای کودکان ۲ بار مسواک زدن در روز کافی خواهد بود، یک بار صبح پس از صبحانه و بار دیگر شب قبل از خواب.

اغلب اوقات مسواک زدن بلافاصله قبل از خواب که کودک کسل و خواب‌آلود است انجام می‌شود در حالی که اگر این عمل یکی دو ساعت قبل از خواب که کودک سرحال است انجام شود، نتیجه‌ی بهتری خواهد داشت.
در هر حال هیچ‌گاه نباید به کودک اجازه داد بدون مسواک زدن به رختخواب برود. مسواک کودکان باید کوچک بوده، با دهان تطابق داشته باشد و موهای آن نرم باشد تا به لثه‌های کودک آسیبی نزند.
برای تمیز کردن سطوح بین دندانی، از چیزهای سخت و نوک‌تیز مثل سنجاق و چوب کبریت نباید استفاده کرد. برای نخ کشیدن بین دندان‌ها باید از سه سالگی شروع به این کار کرد. والدین می‌توانند جهت نخ کشیدن از انگشتان خود و یا از ابزار مخصوص (کمان‌ها) استفاده کنند.

در صورتی که استفاده از مسواک و نخ دندان برای کودک امکان‌پذیر نباشد باید کودک را وادار کرد تا چند مرتبه در روز دهانش را با آب شستشو دهد.
در صورت استفاده‌ی صحیح از مسواک، هر ۴ـ۳ ماه باید مسواک را تعویض نمود ولی در اطفال به‌دلیل استفاده‌ی نادرست و یا جویدن مسواک، باید در زمان کوتاه‌تری اقدام به تعویض مسواک نمود.
باید توجه داشت که حتی با رعایت دقیق اصول بهداشتی، باید هر شش ماه یک بار جهت معاینه‌ی دقیق به دندانپزشکی کودک مراجعه کرد.

 پوسیدگی به علت شیشه شیر در نوزادان و کودکان
بعضی از کودکان عادت کرده‌اند که شیشه‌ی شیر را در طول شب در دهان داشته باشند و حتی برخی والدین برای بهتر شدن طعم به شیشه شیر، قند اضافه می‌کنند و یا آب قند در آن می‌ریزند. اثر این کار این است که دندان‌های پیش‌کناری (لترال) و میانی (سانترال) و دندان‌های آسیای بزرگ کودک دچار پوسیدگی شدیدی می‌شود. شیر در حالت عادی موجب پوسیدگی نخواهد شد، ولی اگر ساعت‌ها در دهان بماند باعث پوسیدگی می‌گردد. برای جلوگیری از مشکلات ذکر شده باید کودک را به ترک این عادت تشویق نمود و یا این که حداقل شیشه را تنها با آب جوشیده سرد پر کرده و یا در پاره‌ای موارد می‌توان از پستانک تمیز استفاده کرد.

بهترین روش مسواک زدن در اطفال
بهترین روش مسواک زدن، شیوه‌ای است که استفاده از آن برای بیمار راحت‌تر بوده، به لثه و دندان‌ها آسیب نرساند و پس از مسواک زدن قرص‌های آشکار کننده پلاک، فقدان پلاک دندانی را تأیید کنند. برای کودکان مسواک زدن با حرکات رفت و برگشتی توصیه می‌شود. در صورتی که والدین بخواهند برای کودک مسواک بزنند ترکیبی از حرکات رفت و برگشت، چرخشی، بالا به پایین و پایین به بالا مؤثرتر خواهد بود.
ژل کلر هگزیدین نیز علیه میکروارگانیسم‌های پلاک دندانی مؤثر است ولی طعم نامطلوبی دارد و سبب تغییر رنگ مخاط و دندان‌ها می‌شود.